Το τάβλι είναι επιτραπέζιο παιχνίδι για δύο παίκτες, παραλλαγή του οποίου είναι το δυτικό τάβλι (backgammon). Κάθε παίκτης κατέχει 15 πούλια, που κινούνται σε ειδικό ταμπλώ σύμφωνα με τα αποτελέσματα δυο ζαριών. Σκοπός του κάθε παίκτη είναι να μαζέψει πρώτος όλα τα πούλια από το ταμπλώ. Ο παίκτης που ολοκληρώνει πρώτος το μάζεμα είναι και ο νικητής.
Το τάβλι είναι ιδιαίτερα διαδεδομένο στην Ελλάδα και στην Κύπρο και παίζεται από ανθρώπους κάθε ηλικίας και έχει συνδεθεί με τα καφενεία και τις καφετέριες.
Γενική περιγραφή τού παιχνιδιού
Το ταμπλό του ταβλιού χωρίζεται σε τέσσερις περιοχές με κάθε περιοχή να περιλαμβάνει έξι θέσεις, συνολικά δηλαδή 24 θέσεων, όπως φαίνεται στην εικόνα δεξιά. Κάθε παίκτης έχει μια περιοχή εκκίνησης και η απέναντί της περιοχή είναι η περιοχή μαζέματος του παίκτη. Τα πούλια τού παίκτη κινούνται κυκλικά από την περιοχή εκκίνησης στην περιοχή μαζέματος. Όταν ένας παίκτης έχει όλα του τα πούλια στην περιοχή μαζέματος του επιτρέπεται να ξεκινήσει το μάζεμα.
Τα διάφορα παιχνίδια
Τρία βασικά παιχνίδια υπάρχουν: οι Πόρτες (που αντιστοιχεί στο δυτικό τάβλι), το Πλακωτό και το Φεύγα. Επίσης υπάρχει μεγάλη ποικιλία άλλων παιχνιδιών και παραλλαγών όπως το Γκιούλ (το οποίο σε κάποιες περιοχές της Ελλάδας θεωρείται επίσης βασικό) και το Ασσόδυο αλλά και μερικά παιδικά παιχνίδια, όπως τα Βαρελάκια και τα Βατραχάκια που χρησιμοποιούν το ταμπλώ και τα πούλια του ταβλιού.
Σχετικά με τον παράγοντα τύχης, το ζάρι αποτελεί έναν εξωτερικό παράγοντα που μπορεί να ευνοήσει τον έναν ή τον άλλο παίκτη και το τάβλι είναι ένα παιχνίδι τεχνικό αλλά και τυχερό. Από τα προηγούμενα παιχνίδια το «πλακωτό γενικά θεωρείται ότι έχει τον σχετικά μικρότερο παράγοντα τύχης, το φεύγα ότι έχει μεγαλύτερο παράγοντα τύχης από το πλακωτό και ότι οι πόρτες ακόμα μεγαλύτερο παράγοντα τύχης (το ασσόδυο ακόμα μεγαλύτερο από τις πόρτες και το γκιούλ είναι καθαρά τυχερό και όχι τεχνικό). Σημειώνεται όμως ότι αυτό σχετίζεται με την δυνατότητα που κατέχει το ζάρι να ευνοεί τον έναν ή τον άλλον παίκτη και όχι με τις τεχνικές απαιτήσεις του κάθε παιχνιδιού. Για παράδειγμα στο πλακωτό ένας παίκτης μπορεί από καθαρή τύχη να φέρει ζάρι και να πλακώσει βαθιά στην περιοχή του αντιπάλου πούλι και να έρθει έτσι σε πολύ πλεονεκτική θέση. Αυτή είναι μια πιθανότητα που δίνει κάπως αυξημένο χαρακτήρα τύχης στο πλακωτό, αλλά οι τεχνικές ικανότητες που απαιτούνται από έναν παίκτη για να έχει πιθανότητα να ανατρέψει αυτήν την δυσμενή θέση ίσως είναι ανώτερες από αυτές που συναντά κάποιος στις πόρτες.
Σχετικά με το είδος των τεχνικών απαιτήσεων οι πόρτες έχουν κάπως περισσότερες απαιτήσεις τακτικής, το πλακωτό κάπως περισσότερες απαιτήσεις στρατηγικής και το φεύγα είναι περισσότερο ισορροπημένο τόσο σε απαιτήσεις τακτικής όσο και στρατηγικής.
Τα συνήθη ματς
Καθώς ο χρόνος παιχνιδιού δεν είναι ιδιαίτερα μεγάλος, το τάβλι συνηθίζεται να παίζεται σε ματς με νικητή όποιον φτάσει πρώτος σε προσυμφωνημένο όριο βαθμών συνήθως 3, 5, 7 ή 11 ανάλογα με πόσο χρόνο επιθυμούν οι παίκτες να διαθέσουν. Χρησιμοποιείται αριθμολογικός κανόνας σύμφωνα με τον οποίο πρέπει να χρησιμοποιείται ως όριο κάποιος πρώτος αριθμός. Το 13 δεν συνηθίζεται πιθανώς επειδή θεωρείται γρουσούζικο αλλά είναι και πολύ μεγάλο (ήδη το 11 θεωρείται μαραθώνιος) ενώ ο επόμενος πρώτος είναι το 17 και ένα ματς στα 17 θα απαιτούσε πάρα πολλές ώρες. Στα ματς και τα τρία παιχνίδια παίζονται εναλλάξ με τη σειρά πόρτες-πλακωτό-φεύγα, ενώ ο νικητής κάθε παιχνιδιού έχει το πλεονέκτημα της πρώτης ζαριάς στο επόμενο παιχνίδι, όπως και την επιλογή της πλευράς που θα στηθούν τα πούλια αν το επόμενο παιχνίδι είναι πόρτες ή πλακωτό.
Στο πρώτο παιχνίδι οι παίκτες πρέπει να συμφωνήσουν για το ποιος θα έχει την πρώτη ζαριά. Ένας κοινός τρόπος είναι να ρίχνουν από ένα ζάρι και όποιος φέρει το μεγαλύτερο αποτέλεσμα έχει την πρώτη ζαριά. Αν φέρουν το ίδιο αποτέλεσμα, ξαναρίχνουν. Εδώ υπάρχουν δυο παραλλαγές:
- Η ζαριά που καθορίζει τον πρώτο παίκτη μετράει και ως η πρώτη ζαριά
- Ο παίκτης που έφερε το μεγαλύτερο ξαναρίχνει τα ζάρια για να παίξει
Στους επίσημους αγώνες, καθώς είναι επιθυμητός ο μετριασμός της πιθανής εύνοιας της τύχης, η πρώτη ζαριά δίνεται εναλλάξ σε κάθε παίκτη (ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα του κάθε παιχνιδιού) και συχνά ακολουθείται η προηγούμενη διαδικασία για την πρώτη ζαριά του πρώτου παιχνιδιού με εφαρμογή της δεύτερης περίπτωσης.
Πρέπει να σημειωθεί ότι οι δυο παραπάνω τρόποι δεν είναι ισοδύναμοι, καθώς ο πρώτος τρόπος αποκλείει την πιθανότητα διπλής ως πρώτη ζαριά δίνοντας πλεονέκτημα στον παίκτη που παίζει δεύτερος. Καθώς οι διπλές ως πρώτη ζαριά θεωρούνται κατά μέσον όρο καλύτερες από τις υπόλοιπες, αυτό είναι ένα μειονέκτημα του παίκτη που θα παίξει πρώτος στην περίπτωση 1(πχ με ζάρι 4-1 ή 3-2, ή 5-1 κοκ). Σε ορισμένες περιοχές της Ελλάδας, συνηθίζεται τα παιχνίδια να παίζονται με την αντίστροφη σειρά δηλαδή φεύγα-πλακωτό-πόρτες και να εφαρμόζεται υποχρεωτικά η περίπτωση 1 ώστε το πλεονέκτημα να μεταφέρεται στο δεύτερο παίκτη και όχι σε αυτόν που παίζει πρώτος. Το φεύγα μπαίνει πρώτο παιχνίδι της σειράς αποκλείοντας τον πρώτο παίκτη από το να φέρει πεντάρες οι οποίες θα τον έβαζαν στην περιοχή του αντιπάλου με την πρώτη ζαριά και έτσι δίνεται αυτό το πλεονέκτημα στο δεύτερο παίκτη.
Έτσι ο συνηθέστερος τρόπος έναρξης του πρώτου παιχνιδιού είναι η εφαρμογή στην κανονική σειρά των παιχνιδιών δηλαδή πόρτες-πλακωτό-φεύγα.
Πώς παίζονται οι πόρτες (Αναλυτικός οδηγός)
Οι πόρτες είναι ίσως το περισσότερο διαδεδομένο παιχνίδι του ταβλιού. Σχεδόν ταυτίζεται με το δυτικό τάβλι (backgammon) στον τρόπο παιχνιδιού αποκτώντας έτσι “διεθνή” εμβέλεια. To δυτικό τάβλι είναι αυτό που παίζεται συχνότερα στο ίντερνετ είτε μιλάμε για δωρεάν τουρνουά τάβλι είτε για τάβλι με πραγματικά χρήματα. Είναι παιχνίδι αρκετά τεχνικό και γενικά θεωρείται κάπως λιγότερο τυχερό από τις άλλες παραλλαγές.
Βασικό χαρακτηριστικό… είναι το “χτύπημα” των πούλιων που σημαίνει ότι τα χτυπημένα βγαίνουν από το παιχνίδι και ξαναγυρνάνε στην αφετηρία. Έτσι δυσκολεύουν τον αντίπαλο να τα μετακινήσει στην περιοχή του ώστε ν’ αρχίσει το μάζεμα.
Στο άρθρο αυτό θα χρησιμοποιήσουμε και την αγγλική ορολογία (παράλληλα με την ελληνική) ώστε να βοηθήσουμε αυτούς που θέλουν να παίξουν Backgammon στο διαδίκτυο.
1.) Αρχική θέση και πρώτες κινήσεις (Πόρτες)
Η αρχική θέση (το αρχικό στήσιμο) είναι αυτό που φαίνεται στην εικόνα. Κάθε παίκτης έχει δεκαπέντε πούλια του χρώματός του. O λευκός παίκτης μαζεύει στο White’s Home Board και ο κόκκινος παίκτης στο Red’s Home Board. Tα πιο μακρινά πούλια του λευκού είναι τα δύο λευκά πάνω δεξιά ενώ 5 πούλια είναι ήδη στη θέση μαζέματος. Το παιχνίδι λέγεται Πόρτες γιατί ο στόχος είναι να δημιουργήσουμε πόρτες ώστε να μεταφέρουμε τα πούλια μας με ασφάλεια στην περιοχή μαζέματος. Πόρτα ονομάζεται η στήλη που καταλαμβάνεται από 2 ή περισσότερα πούλια του ιδίου χρώματος. Αν ένα πούλι μείνει μόνο του σε μία στήλη τότε είναι ελεύθερο να χτυπηθεί από τον αντίπαλό.
2.) Σκοπός του παιχνιδιού
Ο σκοπός του παιχνιδιού είναι να μετακινήσετε όλα σας τα πούλια από την αρχική θέση στη θέση μαζέματος (Home Board). Ο πρώτος παίκτης που θα μαζέψει όλα τα πούλια του κερδίζει το παιχνίδι. Τα πούλια μετακινούνται ανάλογα με το τι φέρνεται στο ζάρι σας. Τα δύο πιο απομακρυσμένα πούλια είναι και τα πιο δύσκολα να μεταφερθούν γιατί και έχουν τη μεγαλύτερη διαδρομή να διανύσουν αλλά και κοντά δεν έχουν άλλα πούλια να συνεργαστούν ώστε να “πατήσουν” πάνω ή να δημιουργήσουν πόρτες, οπότε το μεγαλύτερο κομμάτι της στρατηγικής στις πόρτες αφορά αυτά τα 2 πούλια. Αν παρατηρήσετε τα πούλια αυτά φεύγουν μόνο με διπλές. Σε κάθε άλλη περίπτωση θα αφήσετε κάποιο ανοικτό. Επίσης μια καλή ζαριά για να πάρετε το ένα από τα δύο πούλια είναι το 6-5, όπου το ένα πούλι φεύγει και στοιβάζεται στα πέντε πιο κοντινά.
3.) Αρχή του παιχνιδιού – Δημιουργία πόρτας
Για να ξεκινήσει το παιχνίδι, κάθε παίκτης ρίχνει ένα μόνο ζάρι. Όποιος φέρει το μεγαλύτερο παίζει πρώτος. Προσοχή, δεν ξαναρίχνει τα ζάρια, αλλά παίζει αυτό που είναι κάτω. Αν φέρουν κι οι δύο παίκτες τον ίδιο αριθμό τότε ρίχνουν ξανά μέχρι να φέρουν διαφορετικούς αριθμούς. Ο παίκτης που ρίχνει τον υψηλότερο αριθμό κινεί τώρα τα πούλια του σύμφωνα με τους αριθμούς που φαίνονται στα δύο ζάρια. Μετά την πρώτη ζαριά, οι παίκτες ρίχνουν κανονικά τα δύο ζάρια παίζοντας εναλλάξ. Ας πούμε λοιπόν πως η πρώτη ζαριά είναι 5-3 και παίζει ο λευκός. Μπορεί να παίξει τα πάντα αλλά τα δύο πιο σωστά παιξίματα είναι αυτά που φαίνονται στην εικόνα:
α. Να παίξει το πούλι από τη γωνία 3 και κολλητά 5 βγάζοντας το ένα από τα 2 πιο μακρινά και ρισκάροντας κάποιο χτύπημα, ή
β. Να κάνει πόρτα. Παίζοντας από τη στήλη με τα 3 πούλια το 5 και από τη στήλη με τα 5 πούλια το 3 δημιουργώντας μια νέα πόρτα στην οποία θα μπορέσει να τη χρησιμοποιήσει αργότερα.
Η δεύτερη επιλογή είναι και η καλύτερη καθώς έτσι αναπτύσσει σιγά σιγά τα πούλια του κι έτσι θα έχει περισσότερες επιλογές σε πιο δύσκολες ζαριές μελλοντικά. Σημειώστε πως η καλύτερη πόρτα για αρχή είναι το 6-1 (Ένα πούλι από τη στήλη 13 κι ένα πούλι από τη στήλη 8 κάνουν πόρτα στη στήλη 7). Εκεί κλείνετε το 6 (στο ζάρι) από τα δύο πούλια της αρχής και δεν περνάει το 6-5 αλλά και οι 6άρες. Έτσι δυσκολεύετε τον αντίπαλο να εκμεταλλευτεί κάποιες μεγάλες ζαριές για να μεταφέρει τα δύο πιο μακρυνά του πούλια.
4.) Χτύπημα και είσοδος από την αρχή
Όταν ένα πούλι μένει μόνο του σε μια στήλη, ο αντίπαλος έχει τη δυνατότητα να το χτυπήσει. Με το που χτυπηθεί ένα πούλι σας από τον αντίπαλο, το πούλι πάει στην κεντρική μπάρα κι εσείς έχετε την υποχρέωση στην επόμενη ζαριά να το επαναφέρετε στο παιχνίδι. Αν για κάποιο λόγο δεν καταφέρετε να το επαναφέρετε, δεν μπορείτε να παίξετε τίποτα έως ότου το επαναφέρετε.
5.) Μάζεμα
Μόλις ένας παίκτης καταφέρει να μετακινήσει και τα δεκαπέντε πούλια του στην περιοχή του (Home Board), μπορεί να αρχίσει το μάζεμα. Ένας παίκτης μπορεί να μαζέψει ένα πούλι από τον αριθμό που αντιστοιχεί στο σημείο στο οποίο το πούλι, οπότε αφαιρεί ένα πούλι από το ταμπλό.
Για παράδειγμα αν φέρνατε 3-2 θα μαζεύατε ένα πούλι από το 3 κι ένα από το 2. Τι θα συνέβαινε όμως αν φέρνατε 6-4 και στη θέση 6 δεν υπήρχε πούλι;. Στην περίπτωση αυτή μαζεύετε το πούλι από την κοντινότερη θέση (δηλαδή το 5). Επίσης υπάρχει και το λεγόμενο “σπάσιμο”. Αν, για παράδειγμα, στη θέση 3 δεν υπήρχαν πούλια και φέρνατε 4-3 τότε υπάρχει η δυνατότητα να παίξετε το 3 μετακινώντας κατά 3 θέσεις είτε πούλι από τη θέση 5 στη θέση 2 είτε πούλι από τη θέση 4 στη θέση 1. Αυτό είναι το λεγόμενο “σπάσιμο” στο μάζεμα.
Πώς παίζεται το Πλακωτό (Αναλυτικός οδηγός)
Το πλακωτό είναι κι αυτό ένα από τα βασικά παιχνίδια του ταβλιού. Βασικό χαρακτηριστικό του είναι η δυνατότητα του “πλακώματος” των πουλιών του αντιπάλου που σημαίνει ότι
σταματάει η κίνηση τους μέχρι να ελευθερωθούν.
Ένας παίχτης έχει πόρτα σε μια θέση όταν α) έχει δύο ή περισσότερα πούλια σ’ αυτή και β) όταν έχει “πλακώσει” ένα πούλι του αντιπάλου με ένα ή περισσότερα δικά του.
Στήσιμο: Ο κάθε παίχτης έχει την περιοχή εκκίνησης του μπροστά του και ακριβώς απέναντι του την περιοχή μαζέματος του, η οποία αποτελεί και περιοχή εκκίνησης του αντιπάλου αντίστοιχα.
Η κίνηση τους είναι κυκλική, του ενός σύμφωνα με τους δείκτες του ρολογιού και του άλλου αντίθετα από αυτούς. Τα 15 πούλια του κάθε παίχτη τοποθετούνται όλα στην πρώτη θέση. Tο τελευταίο πούλι που θα μείνει στην αρχική θέση λέγεται “μάνα”, ενώ το προτελευταίο “παραμάνα”.
Παιχνίδι: Όταν ένα πούλι βρίσκεται μόνο του σε μια θέση ο αντίπαλος έχει το δικαίωμα να το “πλακώσει” και έτσι κάνει μια πόρτα. Ο κάθε παίχτης έχει το δικαίωμα να αρχίσει το μάζεμα όταν έχει φέρει όλα τα πούλια του στην περιοχή μαζέματος του και δεν του έχει πλακώσει κανένα πούλι του ο αντίπαλος. Αν κατά την διάρκεια του μαζέματος του πλακώσει κάποιο πούλι ο αντίπαλος τότε σταματάει το μάζεμα μέχρι να ελευθερωθεί το πούλι. Όταν ένας παίχτης πλακώσει την “μάνα” του αντιπάλου τότε το παιχνίδι είναι σχεδόν σίγουρο ότι χάνεται διπλό. Κι αυτό γιατί έχει το πλεονέκτημα στο μάζεμα να “σπάει” τα πούλια του πάνω στη μάνα μέχρι να μαζέψει και το τελευταίο. Η μόνη θεωρητικά μικρή πιθανότητα να λήξει το παιχνίδι με διαφορετικό αποτέλεσμα είναι κι ο αντίπαλος να πιάσει την μάνα του άλλου, που σημαίνει ότι δεν θα μπορέσει να μαζέψει ούτε ο ένας ούτε ο άλλος και έτσι θα έχουμε ισοπαλία. Από την άλλη αν ο ένας παίχτης αφήσει πιο γρήγορα την μάνα του άλλου τότε αυτόματα χάνει και το παιχνίδι διπλό.
Πώς παίζεται το Φεύγα (Αναλυτικός οδηγός)
Κανόνες: Το πρώτο πούλι που ξεκινάει από την αφετηρία πρέπει να φτάσει τουλάχιστον μέχρι την περιοχή εκκίνησης του αντιπάλου για να έχει το δικαίωμα να κινήσει και τα υπόλοιπα πούλια του ο παίχτης. Ο κάθε παίχτης εφόσον το πρώτο του πούλι έχει φτάσει στην περιοχή εκκίνησης του αντιπάλου τότε έχει το δικαίωμα να καταλάβει όλες τις θέσεις στην περιοχή εκκίνησης του εκτός από μια, όποια επιλέξει αυτός κατά την διάρκεια του παιχνιδιού ότι τον συμφέρει. Έτσι υπάρχει περίπτωση να σχηματίσει “εξάπορτο” που σημαίνει ότι ο αντίπαλος δεν μπορεί να “περάσει” και πρέπει να περιμένει να του “ανοίξει”.
Στήσιμο: Η περιοχή εκκίνησης του ενός παίχτη είναι διαγωνίως απέναντι από του αντιπάλου, ενώ η περιοχή μαζέματος είναι ακριβώς απέναντι από την περιοχή εκκίνησης του καθενός.
Στο Φεύγα η φορά της κίνησης είναι και για τους δύο η ίδια, αυτό είναι και το κύριο χαρακτηριστικό του παιχνιδιού μαζί με το ότι το κάθε πούλι καταλαμβάνει μια θέση χωρίς να έχει το δικαίωμα ο αντίπαλος να το “χτυπήσει” ή να το “πλακώσει”. Οι πόρτες στο Φεύγα δηλαδή γίνονται με μονά πούλια.
